گاهشماری فلسفه (9): آموزههای اخلاقی کنفوسیوس
کنفوسیوس بیتردید یکی از تأثیرگذارترین فیلسوفان در تاریخ بشر بوده است. او به مدت دو هزاره ذهن و شیوهی زیست چینی را تحت تأثیر قرار داده است. نام «کنفوسیوس» شکل لاتینی «کونگ فوزی» (به معنی استاد کونگ) است. نام اصلی او در زبان چینی «کونگ کیو» بوده است. کنفوسیوس در میانهی قرن ششم پیش از میلاد در نزدیکی شهر کوفوی امروزی زاده شد. کودکی او بهسبب مرگ پدرش در فقر گذشت. کنفوسیوس پس از مدتی که به کارهای ساده و کسلکنندهی دولتی اشتغال داشت مدرسهای را افتتاح کرد و در یکی از متلاطمترین دورانهای تاریخ چین که آکنده از جنگ و آشفتگی اجتماعی بود نقش آموزگاری را برعهده گرفت. کنفوسیوس در طول دوران طولانیای که به آموزگاری و مشاغل دولتی اشتغال داشت در پی بازگرداندن صلح، حکمرانی درست و ترمیم تاروپود اجتماعی کشور چین بود. او بر این باور بود که کلید جامعهی سالم ایجاد خانوادههای قوی، تربیت رهبران و پرورش افراد اخلاقمدار است. بخش اعظم آموزههای او بر این مضامین تمرکز داشتند.
کنفوسیوس به دوران نخستین تاریخ چین نظر داشت، یعنی به دوران موسوم به پادشاهان فرزانه. او معتقد بود که دوران مذکور قادر است الگویی برای یک جامعهی نیک به دست دهد. در این دوران، حکمرانان الگوی دیگران بودند و نیکخواهی و محبت («رِن» به اصطلاح چینی) خود را نسبت به اتباع خویش ابراز میداشتند. مردم نیز در این زمانه سلوک شایسته و رفتار آیینی («لی») و نیز احترام به بزرگان، والدین و نیاکان («ژیائو») را از خود بروز میدادند.
تأکید کنفوسیوس بر رفتار آیینی و مناسکیٓ درست ممکن است در نظر غربیان غریب به نظر بیاید. چرا او وقت خود را صرف این کرده که توضیح دهد یک آدم چند بار باید تعظیم کند، چای چگونه باید برای میهمانان عرضه شود، چه مدت برای یک والد درگذشته باید سوگواری کرد و نظایر این امور؟ کنفوسیوس معتقد بود که چنین قواعدی کمک میکنند که ما به ذهنمان سامان بدهیم، شور و شهوتمان را فروبنشانیم و به دیگران احترامی شایسته ابراز بداریم. آنها نشانههای خارجی هماهنگی و سلامتی دروناند.
مهمترین مساهمت کنفوسیوس در فرهنگ چینی در حوزهی تعلیموتربیت بود. چین و دیگر فرهنگهای شرقی بهسبب تأثیر قویای که از او گرفتهاند اهمیت فراوانی برای پیشرفت در تعلیموتربیت، یادگیری و احترام به معلمان قائلاند. بسیاری از ملل آسیایی، از جمله چین، کرهجنوبی و مالزی روز معلم را همچون یک روز تعطیل ملی جشن میگیرند. در تایوان روز معلم مصادف است با زادروز احتمالی کنفوسیوس.
ترجمه از
Bassham, Gregory, The Philosophy Book, 250 Milestones in the History of Philosophy, Sterling, New York, 2016.
کلمات کلیدی:
