تاریخ علم حقوق (6): قوانین سولون
تقریبا سی سال پس از اینکه دراکو نخستین قوانین یونان را مدون کرد، آتیکا، منطقهی بزرگتری که شامل آتن نیز میشد، با بیثباتی و دورنمای یک جنگ داخلی مواجه شد. بازرگانان و تجار طبقهی متوسط به امید فرونشاندن اختلاف میان اشراف و عوام به سولونِ سیاستمدار روی آوردند، سولون همان مردی بود که آنها برای نیل به اصلاحات در جستوجویش بودند. سولون گرچه نجیبزاده بود، اما شخصیت و آوازهاش او را به یک اندازه معتمد عوام و نجبا قرار داده بود. پلوتارک دربارهی او میگوید: «طبقات بالا با انتساب او موافقت کردند چون توانگر بود و فقرا موافقت کردند چون میدانستند او مردی صدیق است». در ۵۹۴ پیش از میلاد، سولون به مقام حاکم و مجری قانون منسوب شد.
سولون اکثر قوانین سرسختانه دراکو را لغو کرد. مهمترین نوآوری او در رویکرد نوینش به قوانین جامعهی یونان و وضع قوانین سنتشکن بود. او معتقد بود که «برابری هیچ جنگی نمیزاید». سولون میان نجبا و اشراف توازن قدرت ایجاد کرد. او دیون کشاورزان را بخشید و سنت بردهداری در عوض پرداخت دین را لغو کرد. او به همهی شهروندان اجازه داد علیه صدمات وارده به خویش یا دیگران طرح دعوا کنند و حق فرجامخواهی در نزد مجری قانون را برقرار ساخت. بدینسان عدالت بیشتر در دسترس مردم قرار گرفت. دادگاه عالی، «هلیایا»، در مجمع شهروندان که «اِکلِسیا» نام داشت، به استماع فرجامخواهیها میپرداخت. سولون مجمع «بول» را نیز تأسیس کرد، شورایی از نمایندگان طبقات مختلف که پیش از رایدادن اِکلسیا دربارهی قوانین بحث میکردند. اکثر مورخان کوششها و دستاوردهای سولون را بنیاد نخستین دموکراسی یونان میدانند، بهویژه لغو شرایط احراز صلاحیت برای مناصب که به عوام اجازه میداد در امور مشارکت کنند.
قوانین سولون بر الواح چوبی چرخانی موسوم به «آکسونِس» و ستونهای سنگیای به نام «کِربِیس» حک شده بود. ستونها در منظر و دسترس همهی مردم قرار داشتند. اکثر قوانین آتن به مدت پنج قرن قوانین آتن ماند و بهمنزلهی یک مدل قانونگذاری برای دیگر دولت-شهرهای یونان ایفای نقش میکرد.
ترجمه از
Roffer, H. Micheal, The Law Book: from Hammurabi to the International Criminal Court, 250 Milestones in the History of Law, Sterling New York, 2015.
کلمات کلیدی: حقوق، قانون، یونان، سولون
