تاریخ علم حقوق (2): قانوننامهی اورنامو
بینالنهرین، که امروزه عراق، سوریه و جنوب ترکیه را دربرمیگیرد، خاستگاه نخستین تمدن شناختهشدهی جهان بوده است. در ابتدا در حدود سال ۲۳۵۰ پیش از میلاد، امپراتوری اکد تحت فرمانروایی شاه سارگون در آنجا رونق یافت. اندکی بعد، شاه اورنامو سومریان و اکدیان را متحد ساخت و سومین دودمان «اور» را بنیان نهاد که تا سال ۲۰۰۴ پیش از میلاد تداوم داشت.
مهمترین میراث اورنامو قانوننامهی اوست. کلاس وینهوف، محقق برجستهی بابل و آشور، تاثیرات قوانین اورنامو بر قانوننامهی دو شاه بعدی، یعنی لیپیت-ایشتار (۱۹۳۰ پیش از میلاد) و حمورابی (۱۷۹۲ پیش از میلاد)، و قانوننامهی شهر اشنونا شهری در شمال بینالنهرین را نشان داده است. بر خلاف قانوننامهی حمورابی، ما دربارهی قانوننامهی اورنامو و دو شاه دیگر اطلاعات اندکی داریم، زیرا قطعات اندکی از آن برجای مانده است. سوابق قضایی متعلق به قرن بیستوچهارم پیش از میلاد بهمنزلهی فرامین شاهان قبلی، یعنی امتنا و اوروکاگینا، باقی مانده است، اما به عقیدهی وینهوف قانوننامهی اورنامو «نخستین متن حقوقی راستین است».
قانوننامهی اورنامو که به خط میخی نگاشته شده است، مشتمل است بر یک مقدمه و چهل قانون شرطی به شکل «اگر X آنگاه Y»، که X نشان دهندهی یک فعل است و Y تبعات حقوقی آن فعل. بنابراین این قانوننامه یک طرح از-پیش-تعیین-شده برای پیامدهای نقض قواعد حاکم بر رفتار مردمان اکد و سومر عرضه میکرد. مقدمهی قانوننامه اشاره میکرد که شاه اورنامو اقتدار خویش را از خدایان اخذ کرده است بدینمنظورکه این قوانین را صادر کند. قانوننامه با این عبارت خاتمه مییابد که «من ناراستی، ستم و بیعدالتی را از میان خواهم برد».
قانون نامهی اورنامو، برخلاف قانون نامهی کیفری حمورابی، برای واردآوردن صدمات بدنی به افراد جزای نقدی تعیین کرده است. برای مثال، جزای کسی که چشم دیگری را درآورده «نیم مینا [واحد اکدی] نقره» مقرر شده بود. دیگر مواد قانونی مشتمل بود بر ۱۵ «شِکِل» برای شهادت دروغ، ۵ شِکِل برای ازالهی بکارت کنیز فردی دیگر، ۱۰ شِکِل برای خردکردن استخوانهای دیگری و ۱ شِکِل برای طلاق دادن زوجهی اول. این قانوننامه همچنین با جرایم کیفری، در مقایسه با جرایم غیرکیفری، مواجههی شدیدتری داشته است و قتل و تجاوز را با مرگ و آدمربایی را با حبس و جریمه مجازات کرده است. در قطعات برجای مانده، آدمربایی تنها جرمی است که مجازات آن حبس تعیین شده است.
ترجمه از
Roffer, H. Micheal, The Law Book: From Hammurabi to the International Criminal Court, 250 Milestones in the History of Law, Sterling New York, 2015.
کلمات کلیدی: تاریخ علم حقوق، اورنامو، بابل، اکد، آشور
