تاریخ علم حقوق (1)؛ وصیت در مصر باستان
در تاریخ ۲۶ دسامبر سال ۱۸۸۹ اخبار کشف قدیمیترین وصیتنامهای که تاکنون یافت شده است منتشر شد. فلندرز پتری، باستانشناس و مصرشناس برجسته که پدر باستانشناسی مدرن قلمداد شده است، پاپیروسی را در شهر باستانی کاهون مصر، واقع در الفیّوم کنونی در شصت مایلی جنوب قاهره، یافت. این کشف، به عقیدهی گزارشگر نشریهی «لاندن استاندارد»، تداوم و پیوستگی مشی حقوقی را بهطرز شگفتآوری نمایان میکرد.
پیش از یافتههای پتری، مورخان و دانشپژوهان علم حقوق وجود و تکامل وصیتنامههای باستانی را فقط در مراحل پیدرپی تمدنهای متأخر مورد مطالعه قرار میدادند. مباحثات سولون دربارهی وصیتنامه طی قرن ششم پیش از میلاد مفهوم وصیت را به یونانیان باستان معرفی کرد، حقوق رومی در الواح دوازدهگانه قرن پنجم پیش از میلاد با وصیت آشنا شد و مجموعه قوانین ژوستینین در میانهی قرن ششم پس از میلاد. آنچه این وصیتنامهی کشفشده را قابلتوجهتر میکرد، «شکل بهطرز شگفتیآور مدرن» آن بود. مقالهی نشریه لاندن استاندارد خاطرنشان کرده که گویا «صحت این وصیتنامه امروز تأیید شده است».
این وصیتنامهی کشفشده که تاریخ حدود ۲۵۴۸ پیش از میلاد را بر خود داشت، تمام اموال فردی به نام «سِخِنرِن» را «که برادرش برای همیشه به او بخشیده بود» به همسرش «تِتا» منتقل میکرد. وصیتنامه تتا را از تخریب خانههایی که برادر سخنرن برای او ساخته بود منع میکرد، اما به او اجازه میداد خانهها را به هر کدام از فرزندانش بدهد. وصیتنامه حاوی یک بند تصدیقنامه نیز بود که دو کاتب به صحت آن شهادت داده بودند.
آنچه بیش از همه موجب شگفتی صاحبنظران بود، در اختیار قراردادن اموال زوج به زوجه بود، آن هم در دورانی که پیشتر تصور میشد زنان از حق اکتساب یا تملک اموال برخوردار نبودهاند. این کشف باور به سنت دیرینهی پدرسالارانهی انتقال اموال از پدر به فرزند ذکور ارشد را واژگونه ساخت. طبق این مقاله، «بهواسطهی این تغییر عقیدهی متهورانه در خصوص آنچه تصور میشد یک سنت کهن بوده است، کل تاریخ خانواده آشفته میشود... به نظر میآید که سابقهی تکامل حقوقی بیست قرن عقبتر برده شده است».
پینوشت: سلسلهمطالب تاریخ حقوق که ترجمهی منبع زیر است، قصد دارد ۲۵۰ مقطع تاریخی را که نقطهعطف علم حقوق بودهاند، مرور کند.
منبع:
Roffer, H. Micheal, The Law Book: From Hammurabi to the International Criminal Court, 250 Milestones in the History of Law, Sterling New York, 2015.
کلمات کلیدی: علم حقوق، تاریخ حقوق، وصیت، مصر باستان، پدرسالاری
