تاریخ اندیشهی اقتصادی (14): قانون گرشام
قانون گرشام برگرفته از نام توماس گرشام (1579-1519)، تاجر و سرمایهگذار انگلیسی، است. او در سال 1558 خطاب به ملکه الیزابت اول نوشت: «سکههای خوب و بد نمیتوانند همراه هم در گردش باشند». قانون گرشام میگوید که پول بد پول خوب را از گردش میاندازد. این ایده را در اصل نیکلاس اورسم، الهیدان مدرسی، مطرح کرد و نیکلاس کوپرنیک، منجم و مبدع نظریهی خورشیدمرکزی، آن را بسط داد. اروپای غربی در فاصلهی سالهای 1300 تا 1800 میلادی گرفتار مشکلات پولی بود. سکههای دارای محتوای فلزات گرانبهای زیر حد استاندارد—در اثر کاهشدادن ارزش ذاتی مسکوکات یا بهسبب فرسودهشدن آنها—همراه با پولهایی در گردش بود که وزن فلزات گرانبها در آنها کاهش نیافته بود و هر دوی این گونه سکهها ارزش اسمی واحدی داشتند. سکههای دارای وزن کاملْ ارزشِ ذاتی بیشتری داشتند، اما با آنها میشد به همان اندازهی مسکوکات دارای وزن ناقص کالا خرید. نتیجتا افراد سکههای دارای وزن کامل را از گردش خارج میکردند—آنها را انباشت میکردند، به جاهای دیگر صادر میکردند، ذوب میکردند و یا به قیمتی بیش از ارزش اسمیشان میفروختند. اورسم در رسالهی «در باب مسکوکات» به بسیاری از این مسائل پرداخته است. قانون گرشام به نظام پولیای که در اروپا در آغاز قرن سیزدهم رواج فزایندهای یافت، نیز قابل اطلاق بود. در این نظام پولی دو شکل از پول، نظیر طلا و نقره، با ارزش اسمی تعیینشده توسط دولت در گردش بود. اگر ارزش یک اونس طلا دو برابر یک اونس نقره بود، ارزش اسمی آن نیز باید انعکاسدهندهی این نسبت میبود. درغیراینصورت، سودجویان بدسیرت سکهها را به شیوهی پیشگفته از گردش خارج میکردند. این دیدگاه بهخصوص دربارهی مسکوکات دو فلزی نظامهای پولی آن زمانه مصداق داشت، زیر ارزش پولی به آسانی میتوانست تحت تاثیر ارزش بازاری قرار گیرد. کوپرنیک خاطرنشان کرده است که دولت میتواند مدام ارزش اسمی را تعدیل کند بدینمنظورکه پاسخگوی تغییرات در ارزش بازاری باشد، اما خود او بر غیرعملی بودن این کار صحه میگذاشت. خارجکردن پول خوب از گردش سرانجام مسبب بیثباتی مالی شد و فعالیتهای اقتصادی را مختل کرد.
قانون گرشام در جهانی که پولهای کاغذ و پرداختهای الکترونیک غالب است، گویا دیگر موضوعیت ندارد، اما هرگاه اَشکال مختلف پول قانونی همزمان در گردش باشند، همچون وقتی که دلار زیمباوه یا سنگاپور پذیرفته میشوند، یا آنجاکه دلار آمریکا همراه با پولهای محلی پذیرفته میشود، مجددا شاهد خواهیم بود که این قانون به میدان میآید.
منبع:
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی: اندیشهی اقتصادی، جرج گرشام، قانون گرشام، پول خوب، پول بد
