تاریخ اندیشهی اقتصادی (9): نیکلاس اورسم
شیوع طاعون، جنگهای بیوقفه و بیثباتی اقتصادی عظیم در قرن چهاردهم میلادی؛ نیاز به منابع مالی برای جنگ و دفاع؛ و کوشش برای جبران کمبود پول؛ شاهانِ آن دوران را بارها به کاهشدادن ارزش ذاتی مسکوکات سوق داد. کاهشدادن ارزش ذاتی مسکوکات مشتمل بود بر جمعآوری مسکوکات رایج، ذوبکردن آنها و ضرب مجددشان با همان ارزش اسمی سابق، اما با ترکیب فلزی کمارزشتر. ضرابخانهها نیز همهی ذخیرهی فلزی خود را به مسکوکات تبدیل میکردند. شاهان این مقدار «مازاد» را در تأمین مالی مخارج دولت به کار میگرفتند. این فرایند میزان پول در گردش را افزایش میداد و اغلب به تورم شدید—یعنی یک افزایش در گسترهی تمام اقتصاد در قیمتها—منتهی میشد. چون دستمزدها همتراز با قیمت کالاها افزوده نمیشد، آثار این پدیده به حد کافی شدید بود تا تمام اقتصاد را بیثبات کند.
مسائل ناشی از کاهش ارزش ذاتی مسکوکات الهامبخش نیکلاس اورسم (1382-1320)، فیلسوف و روحانی مَدرَسی اهل فرانسه، شد تا رسالهی «دربارهی مسکوکات» را به نگارش درآورد. او در این رساله سرشت و نحوههای استفاده از پول را از منظر فلسفهی اخلاق و اندیشهی ارسطویی مورد بررسی قرار داد. اورسم کاهش ارزش ذاتی مسکومات را بهشدت نکوهید و آن را از ربا ناپسندتر توصیف کرد. اثرات این پدیده فراتر از تورم بود، برای مثال، بر ارزش قراردادها و بازپرداخت دیون اثر مینهاد. مردمی که پرداختها و بازپرداختها را با پول پسا-کاستهشده-از-ارزش-ذاتی انجام میدادند، احساس میکردند قربانی تقلب و کلاهبرداری شدهاند، زیرا این مسکوکات جدید قدرت خرید کمتری داشتند. اورسم بر این باور بود که کاهش ارزش ذاتی مسکوکات باعث میشود مردم مسکوکات قبلی دارای ترکیبات فلزی ارزشمندتر را احتکار کنند. او بدینسان یک روایت ابتدایی از قانون گریشام («پول بد، پول خوب را از چرخه خارج میکند») را عرضه کرد.
اورسم قبول داشت که شاه حق نظارت بر صدور پول را دارد، اما او بر این تأکید داشت که این پول متعلق به عموم مردم است، یعنی به آنهایی که از پول استفاده میکنند و به آن اعتبار میبخشند. لذا شاه حق ندارد ترکیب باارزش فلزی مسکوکات را بدون تأیید شهروندان تغییر بدهد. قوت استدلال اورسم شارل پنجم، شاه فرانسه، را متقاعد که کاهشدادن ارزش ذاتی مسکوکات را در واپسین سالهای سلطنتش متوقف کند. حتی با وجود این اقدام، جذابیت کاهشدادن ارزش ذاتی مسکوکات بهمنزلهی یک منبع مالی چنان نیرومند باقی ماند که تا دههی 1800 که پولهای کاغذی جایگزین مسکوکات دارای ارزش فلزی شد ادامه داشت.
ترجمه از
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی: تاریخ اندیشه اقتصادی، نیملاس اورسم، قرون وسطی
