تاریخ اندیشهی اقتصادی (7)؛ توماس آکویناس و عدالت در قیمتگذاری
توماس آکویناس در میان اشرافزادگان ایتالیایی زاده شد و به یکی از برجستهترین الهیدانان قرون وسطی مبدل گشت. حد فاصل سالهای 1265 تا 1274 او قطعات مختلفی را به رشتهی تحریر درآورد. کتاب «جامعِ الهیات» او مهمترین رسالهی الهیات مسیحی است. گرچه اظهارنظرهای او پیرامون مسائل اقتصادی گسترده نیستند، اما قطعاتی در آثار وی وجود دارد که میکوشند با آشتیدادن آموزههای انجیلی و اخلاق و منطق ارسطویی درسهایی برای زیست اخلاقی ارائه دهند.
آکویناس همچون ارسطو بر اهمیت عدالت در معامله تأکید میکرد. او فروختن کالا به قیمت منصفانه را وظیفهی یک فروشنده مسیحی میدانست. اما برخلاف ارسطو او در دورهای آثارش را به رشتهی تحریر درآورده که فعالیتهای اقتصادی رشدیافتهتر بودند. با رشد جامعهی تجاری، مبادله بازار-بنیاد جایگزین تجارت بین فردی با مقیاس کوچک شد. با توجه به این موضوع، چه چیزی تعیین میکرد که فعالیت قیمتگذاری در بازار با آموزههای مسیحی شفقت و نیکخواهی تطابق دارند؟
در نزد آکویناس، به مانند ارسطو، معامله برای انتفاع هر دو طرف معامله است.استدلال آکویناس این است که قیمت نهادهشده بر کالا در بازار در صورتی که بدون زور و تقلب—که مسلما با اصول مسیحی ناسازگار است—قرار داده شده باشد، عمدتا با آموزههای مسیحی پیشگفته انطباق خواهد داشت. در اینجا قیمت نشانگر تخمین جمعی اعضای جامعه دربارهی ارزش آن کالاست. بنابراین آکویناس میگوید که قیمت لباس در بازار لگنی—یکی از بازارهای سالانهی مشهور در فرانسه—به نظر عادلانه میآید، زیرا فروشندگان برای جذب مشتریان با هم رقابت میکنند. همینسان، گرانتر فروختن کالایی که پیشتر قیمت پایینی داشته است در صورتی موجه است که عرضهی آن کالا کم شده باشد و افراد تمایل داشته باشند پرداخت بیشتری برای آن کالا انجام دهند.
نظر آکویناس این بود که قیمتها باید هزینههای تولید را پوشش بدهد، هم بهمنزلهی یک شرط برای تحقق عدالت و هم بهمثابهی لازمه فراهمآوردن کالا توسط فروشنده. افزون بر هزینههای تولید، سودمندی کالا قیمت آن را در بازار تعیین میکرد. این بینش بسیار مهم توجیه میکرد که چرا ممکن است قیمت یک محصول با اینکه هزینهی تولیدش مشابه کالاهای دیگر است در بازار بالاتر باشد. این همچنین بدینمعنا بود که بازرگانان میتوانند هر میزان سودی را که معامله عادلانه ایجاد میکند از آن خود کنند.
ترجمه از
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی: اقتصاد، تاریخ اقتصاد، توماس آکویناس، عدالت
