تاریخ اندیشهی اقتصادی (18): جنون گل لاله
در قرن هفدهم، هلند کانون قدرت اقتصادی بود. کمپانی هند شرقی هلند که در سال 1602 تأسیس شد، نخستین شرکت تجاری سهامی عام در جهان و بازیگر اصلی تجارت بینالملل بود. آمستردام مهد نخستین بازار سهام در جهان بود که در 1602 تأسیس شد و با همراهی بانک آمستردام رشد اقتصادی هلند را تسهیل کرد. رویداد جنون گل لاله، یا حباب اقتصادی گل لاله، در سال 1636 آغاز شد و تا 5 فوریهی 1637 ادامه داشت. این واقعه اندکی پس از اینکه سفیر هلند، اوجیه دوبوسبک، این گل عجیب را از امپراتوری عثمانی به هلند آورد و به کشورهای غربی معرفی کرد رخ داد. وقتی تقاضای سفتهبازانه قیمت این محصول را به بالای ارزش معمولش سوق داد، بحران مالی به وقوع پیوست. هنگامی که حباب قیمتی ترکید، قیمت بهمیزان قابلملاحظهای افت کرد و آنانی که در قیمتهای بالاتر این محصول را خریده بودند متحمل ضرر سنگینی شدند.
لالهها بهسبب کمیابیشان بیدرنگ به کالایی لوکس مبدل گشتند. قیمتهای نجومی بهویژه بر گونههایی از گل لاله که رگههای سپید یا زرد در سرتاسر گلبرگهایشان آشکار بود چیره شد. هر پیاز گل لاله چند سال زمان میبرد تا پرورش یابد. موجودی محدود آنها، زمان طولانی بهبلوغرسیدن گیاه و قیمتهای سربهفلککشیدهشان سفتهبازان را به خود جلب کرد. سفتهبازان کمک کردند یک بازار آتی [فیوچرز] پدید بیاید. این بازار به افراد اجازه میداد بر روی پیازهای گلی که قرار بود در انتهای فصلِ رشد در دسترس قرار بگیرند قراردادهای خرید و فروش آتی منعقد کنند. بدینترتیب جنون این قسم معاملات افزایش یافت. یکی از پیازها، به نام «وایسروی»، بارها به قیمت یک خانه به فروش رفت. وقتی این پیاز شکفت، سفتهبازانی که پیازها را به این امید خریده بودند که با قیمت بالا بفروشند، دریافتند که این گل قادر نیست نظر خریداران را با قیمت مورد انتظار آنها جلب کند. هنگامی که خریداران دریافتند قیمتها بیش از ارزش واقعی پیازهاست، سطح تقاضا و قیمت به شدت سقوط کرد. فقط برخی از آنهایی که پیازها را در قیمت بالا خریده بودند توانستند با ضرر بسیار هنگفتی آنها را بفروشند. بدینترتیب بسیاری از سرمایهگذاران هیچ پولی را به دست نیاوردند.
پژوهشهای اخیر اقتصادی برخی جنبههای داستان این حباب قیمتی را زیر سؤال بردهاند.آنهایی که موافق فرضیهی بازارهای کارا هستند—یعنی این فرضیه که قیمت داراییها همواره انعکاس دقیق همهی اطلاعات در دسترساند—این استدلال را طرح کردند که نوسانات دراماتیک قیمتی در موارد «جنون گل لاله» و دیگر حبابها، نظیر حباب دریای جنوب، حباب دات-کام و حباب مسکن در اوایل دهه 2000 یک اساس عقلانی در عواملی همچون هزینههای تولید و محبوبیت کالاها دارند.
ترجمه از
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی:
