تاریخ اندیشهی اقتصادی (16): تجربهگرایی و علم نوین
در قرن هفدهم دانشگاهیان بهنحو فزایندهای از مرجعیتهای پیشین، نظیر مرجعیت انجیل یا ارسطو، رویگردان شدند و به سوی یک رویکرد علمیتر به معرفت بشری که مبتنی بر مشاهده و آزمایش بود رهسپار شدند. در انگلستان، فرانسیس بیکن به نفع تجربهگرایی و استقرا استدلال میکرد. مقصود از استقرا استنتاج نتایج یا نظریات عام از مشاهداتی خاص بود. کوشش جمعی برای پیروی از رهنمودهای بیکن محرکی شد برای تشکیل انجمن سلطنتی لندن در سال 1660. هدف تشکیل این جامعه پیشبرد دانش طبیعی بود. این گروه شامل کریستوفر رِنِ معمار و سه دانشمند به نامهای رابرت بویل، آیزاک نیوتن و ویلیام پِتی بود.
پتی پیشههای متعددی داشت، از جمله اینکه پزشک، مخترع، نقشهبردار و مردمنگار بود. این پیشهها همگی نیازمند تحیل کمّی بودند. پتی اغلب دادههای وسیعی را گردآوری میکرد و از آنچه «حساب سیاسی» مینامید استفاده میکرد تا به آرایهای از پرسشهای اقتصادی پاسخ بدهد. او از «واژگان تفضیلی و عالی» نویسندگان دیگر رویگردان بود و اصرار داشت که ایدههایش را در قالب «اعداد، اوزان و مقیاسها» بیان کند. به عقیدهی او «فقط چنین عللی در طبیعت واجد بنیادهایی مشهودند». او از روشهای کمّی استفاده میکرد تا ارزش فعالیتهای اقتصادی در انگلستان را با دیگر ملل هم مقایسه کند و حتی میکوشید ارزشهای خود مردمان را نیز محاسبه کند. پتی برای انجام این کار، نوآوریهای انتقادیای را صورت داد تا مفهوم حسابداری ملی را، ولو به شکل نخستینش، صورتبندی کند. او تخمینی از درآمد ملی ارائه کرد که میتوانست مبنای اخذ مالیات و محاسبهی رشد اقتصادی قرار گیرد. اقتصاددانان تا قرن بیستم نتوانستند روشهای دقیقتری برای چنین تحلیلهایی فراهم بیاورند.
جاناتان سویفت، نویسندهی ایرلندی، در کتاب «یک پیشنهاد محجوبانه» حساب سیاسی پتی را بیرحمانه دستمایهی هجو قرار داده است. سویفت در پاسخ به این یافتهی پتی که رشد جمعیت در ایرلند میتواند وضع فقر را بهبود بدهد میگوید که ایرلندیان باید بچههای بیشتری به دنیا بیاورند و آنها را بخورند تا تخمینهایی از منافع اقتصادی این کار به دست بیاید. چنانکه از اظهارنظر سویفت پیداست، تحلیل دادههایی که پتی انجام میداد دچار نقص بود. علت نقص روشهای اولیهای بود که او برای جمعآوری دادهها به کار میگرفت و نیز گرایشش به نتیجهگیریهایی که چیزی بیش از یک حدس فاضلانه نبودند. باوجوداین، کار پتی پیشدرآمدی بود بر محوریت روشهای کمّی در تحلیل اقتصادی. محوریتی که چند قرن بعد شکوفا شد.
تصویر متعلق است به ویلیام پتی.
منبع:
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی: فرانسیس بیکن، ویلیام پتی، جاناتان سویفت، حساب سیاسی
