تاریخ اندیشه اقتصادی (4)؛ گزنفون و تدبیر منزل
یکی از نخستین نوشتهها دربارهی اقتصاد را گزنفون نگاشته است. گزنفون یک سرباز و فیلسوف یونانی بود و مانند افلاطون شاگرد سقراط بود. کتاب «اکونومیکوس» او به شکل گفتوگویی میان سقراط و یک مرد جوان متموّل به نام کریتوبولوس دربارۀ نحوهی صحیح مدیریت منزل است («اکونومیکوس» تلفظ لاتین واژهی یونانی «اویکونومیکوس» به معنی مدیریت و تدبیر منزل است).
گزنفون متاثر از رسالهی «کارها و روزها»ی هسیود بر فضیلت کار سخت، سازماندهی کارای فعالیت خانوادگی و تولید و مزایای تقسیم کار تأکید میکرد. او زن و شوهر را شرکای تمامعیاری قلمداد میکرد که هر دو در مدیریت داراییهای خانوار ایفای نقش میکنند. گزنفون بر اهمیت کوشش در زمینهی کشاورزی تأکید داشت. او منافع تعلیموتربیتِ همهی اعضای منزل، از جمله بردگان، را به جهت ارتقای تولید برشمرد. او همچنین در حیطهی دستورات اخلاقی علیه کسب سود از برای سود که در رویکرد یونانیان به مسائل اقتصادی، و مشهور از همه در نوشتههای افلاطون و ارسطو، غالب بود، کاوشهایی کرد.
تمرکز گزنفون بر سازماندهی و مدیریت منزل به آثارش در مقایسه با اقتصاد مدرن، که تأکیدش بر بازار و رشد اقتصادی است، سوگیری متفاوتی داد. آثار او بهدقت فعالیتهای اقتصادی آن زمانه را منعکس میسازند: فعالیتی که عمدتا مربوط به کشاورزی میشد و بازارهای گسترده که در اقتصاد مدرن شایعاند در آن غایب بود. در جهان یونانیمآب انبوهی از تاجران به خرید و فروش کالاها میپرداختند، اما مرکز زیست اقتصادی خانوار و مستغلات کشاورزی بود که نیازهای منزل را برآورده میکرد و واحد اصلی فعالیت اقتصادی بود.
امروزه تحلیل اقتصادی مسلما فراتر از فن و هنر تدبیر منزل است. اقتصاد مدرن در سویهی اقتصاد خُرد خویش به رفتار افراد مصرفکنندهی کالا و خدمات، عرضهکنندگان نیروی کار، تولیدکنندگان کالاها و خدمات و نیز علمکرد بازارها میپردازد. در مقابل، اقتصاد کلان عوامل اثرگذار بر پدیدههای کلان اقتصادی همچون تورم، بیکاری، تولید ناخالص داخلی (GDP) را به همراه عوامل رشد مورد بررسی قرار میدهد. این تمایز خرد-کلان قطعا یک تمایز مدرن است، حتی اگر قدمت مسائل مطرحشده در ذیل آن به قدمت اندیشهی اقتصادی بازگردد.
منبع:
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی: گزنفون، تاریخ اقتصاد، افلاطون
