تاریخ اندیشه اقتصادی (6)؛ اقتصاد و فلسفه مَدرسی
پس از مرگ ارسطو تحلیل اقتصادی در اندیشهی غربیان به محاق رفت. تا اینکه در اواخر قرون وسطی، متفکران نحلهی فلسفهی مدرسی، از جمله آلبرت کبیر (1280-1200) و توماس آکویناس (1274-1225) آن را احیا کردند. این الهیدانان-فیلسوفان که در دانشگاههای بهتازگی تأسیسشدهی اروپا (بولونیا در 1088 و آکسفورد در 1096) مستقر شده بودند بر تفسیر و کوشش برای آشتیدادن متون سهگانهی کلاسیک تمرکز داشتند: یعنی بر انجیل، نوشتههای آباء کلیسا و آثار بهتازگی کشفشدهی ارسطو. فلسفهی مدرسی به مدت بیش از پنج قرن بر زیست فکری اروپا مسلط بود، از اوایل قرن دوازدهم تا آغاز عصر روشنگری.
اصحاب فلسفهی مدرسی خود را وقف ترسیم یک طرح جامع الهیاتی کرده بودند، همراه با کاربردهایش در زیست مسیحی و مسائل ناظر بر اخلاق شخصی. همچون در نزد افلاطون و ارسطو، نیروی انگیزاننده در پس تحلیل آنها اخلاق بود. نویسندگان مدرسی همچون توماس آکویناس، نیکولاس اورسم (1382-1320) و ژان بودن (1596-1530) خود را به مسئلهی رفتار نیک مسیحی در امور اقتصادی مشغول کرده بودند، از جمله به مسئلهی قیمتگذاری و نظامات پولی. آنها سعی نکردند که نیروهای حاکم بر فعالیتهای اقتصادی را درک کنند.
تمرکز آنها بر اخلاق در مبادله باعث شد جستن ثروت شخصی را حقیر بشمارند و قرض با بهره و مبادلات بانکی را غیراخلاقی قلمداد کنند. با گذشته چندین سده و دهه فلسفهی مدرسی با سرمایهداری نوظهور بازار مواجه شد. تاسیس بانکداری مدرن، از جمله بانک مشهور مدیچی در سال 1317، و پیشرفت نظام حسابداری دوطرفه نیز به ظهور این سرمایهداری کمک کرد. کسبوکارهای در حال رشد برای توسعه و برآوردهکردن تقاضای تولید کالا نیاز به وام داشتند، اما این امر فقط وقتی میتوانست محقق شود که وامدهنده برای استفاده از پولش بهره بستاند. همینسان توسعهی تجارت بینالمللی نیاز به مبادلهی پولی را ایجاد کرد و این امر فقط در صورتی میتوانست محقق شود که بانکها در ازای خدمات خود پول دریافت کنند. نویسندگان مدرسی بعدی همچون جوهانس نیدرِ وینی و لئونارد لسیوسِ بلژیکی برخی قیود اخلاقی نویسندگان قبلی را از میان برداشتند و پذیرفتند که بانکداران همچون دیگر تاجران سزاوار کسب سود معقول از خدمات خویش هستند. مشروعیتبخشیدن به این مولفههای اصلی سرمایهداری نشانگر نقطهی عطفی است در نگرشهای اجتماعیِ ناظر به فعالیتهای محوری در رشد اقتصاد.
- ترجمه از
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی: تاریخ اقتصاد، فلسفه مدرسی، اقتصاد، توماس آکویناس
