تاریخ اندیشه اقتصادی (1)؛ هسیود: روزها و کارها
قدمت فعالیت اقتصادی به اندازهی قدمت خود انسان است. جوامع نخستین بقامحور بودند و مردم برای تامین کالاهای ضروری اقدام به تهاتر میکردند. جوامع بینالنهرین در طی عصر برنز از اشیایی نظیر صدفهای رنگین به عنوان پول استفاده میکردند. سکه نیز در حوالی 700 پیش از میلاد در منطقهی پیرامون دریای اژه پدیدار شد. رشد فعالیتهای اقتصادی تحلیلهای اقتصادی را به ارمغان آورد: زیست اقتصادی چگونه باید در سطوح فردی و اجتماعی ساختارمند شود؟ هسیود، زارع و شاعر حماسهپرداز، که در بوئوتیا، شمال آتن، میزیست یکی از نخستین کسانی بود که کاوش در این عرصه را آغاز کرد. او کتاب «کارها و روزها» را نوشت و در آن ادراکات اخلاقی را با درسهای عملی در خصوص مدیریت مزرعه درآمیخت.
هسیود این کتاب را نگاشت تا برادر بیکارهاش، پرسِس، را متحول کند. پرسِس بیکارگی را بر زحمت ترجیح میداد و میکوشید هسیود را فریب بدهد و سهمش از ارثیهی خانوادگی را افزایش دهد. هسیود معترف بود که هدف غایی زندگی «آرامش و آسودگی» است، اما معتقد بود که دستیابی به این هدف با توسل به اسطورهی پرومته و پاندورا محال است. [در جهان اساطیر] کار یک روز انبوهی از کالاها برای یک سال فراهم میآورد، اما سرقت آتش از خدایان توسط انسان باعث شد زئوس شرّ را به جهان به شکل سبویی آکنده از مصیبتها گسیل دارد. هرمس سبو را بهعنوان هدیه به پاندورای ناشناس داد. پاندورا توصیهی برادرش را مبنی بر اینکه از خدایان هدیهای را قبول نکند نادیده گرفت، او در سبو را گشود و مصیبتها در اکناف عالم پراکنده شدند. اینجا هسیود میگوید: «خدایان خوراک بشر را پنهان کردند و کار شاق برای کسب روزی ضرورت یافت».
در اینجا ما با منشأ نخستین مسئلهی اقتصادی کمیابی روبهرو میشویم. کار پاسخ ضروری به کمیابی منابع و برآوردن نیازهای مادی اولیه است. در نزد هسیود، کارکردن دو انگیزهی دیگر هم دارد: قبح اجتماعی تنآسایی (شرم) و میل به چشموهمچشمی با دیگران در عادتهای مصرف (رشک). فرجام این سائقهای عاطفی یک رقابت «تمامعیار» است. این رقابت یک خوی کارکردن را میپروراند که به مواجهه با کمیابی یاری میرساند. این ایده که یک سازماندهی کارا میتواند به غلبهی انسان بر کمیابی منابع در سطح خانوار یاری برساند، در بنیاد اندیشههای اقتصادی نهان بود. در واقع واژههای یونانی «اویکوس» (“oikos”)، به معنی خانوار، و نوموس (“nomos”) به معنی عرف یا قانون، ریشهشناسی واژهی “economics” را در اختیار ما مینهد.
ترجمه از
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی: تاریخ اقتصاد، هسیود، روزها و کارها
