اندیشهورزان علوم انسانی؛ توماس لوکمان (2016-1927)
توماس لوکمان استاد جامعهشناسی در دانشگاه کونستانس آلمان بود. او که از آلفرد شوتس متأثر بود با انتشار کتابهای «ساخت اجتماعی واقعیت» (به همراه پیتر برگر) (1966) و «پدیدارشناسی و جامعهشناسی» (1978) نقش عمدهای در ترویج پدیدارشناسی میان جامعهشناسان ایفا کرد. لوکمان در پی آن بود که خلاء تمایز فزونییافته میان رشتهها را پر کند، خلائی که خودش محصول مدرنیته و سکولاریزاسیون و تفکیک نظریهی اجتماعی از سیطرهی تفاسیر دینی بوده است. او علاقهی ویژهای به ادغام مجدد مبانی فلسفی جامعهشناسی با مبانی پوزیتویستی علوم اجتماعی داشت. نوشتههای متعدد لوکمان بر محوریت تجربهی روزمره در زیست روزمره و بینالاذهانیت زیسته و متأملانهی ارتباطات روزمره تمرکز داشت (این تأکید او بر نظریهی کنش ارتباطی هابرماس اثرگذار بود). لوکمان با بسطدادن تز مدرنیته/سکولاریزاسیون خود به دین این بحث را مطرح کرد که دین در اثر تمایز اجتماعی فزونییافته نهادزدایی شده است و کارکرد انحصاری خویش را در زیست اجتماعی از دست داده است. او در کتاب «دین نامرئی: دگردیسی نمادها در جامعهی صنعتی» (1963) توصیف کرد که چگونه ابعاد دینی تجربهی بشری از سپهر اجتماعی به حیطهی خصوصیشدهی خودِ معطوف به درون افکنده شده است و لذا موجب ایجاد یک آگاهی دینی فردیتیافته شده است. در مجموعهی «جامعهشناسی دین» (ویراستهی ریچارد کی. فن) (2001) او بر این مطلب تأکید کرد که چگونه «مواعظ اخلاقی» که رهنمودهایی برای قوامبخشی یک زندگی نیکاند—و در شکلدهی به جوامع مسیحی سنتی نقش اساسی دارند، ولواینکه در کلیساها در مسیر زوال قرار گرفتهاند—در ذات زیست بشری جای دارند و لذا گوناگونی آنها بخشی از اندوختهی ارتباطی گفتمان عمومی در جهان مدرن است.
منبع:
Turner, Bryan S. (Editor), The Cambridge Dictionary of Sociology, 2006, p. 341-2.
کلمات کلیدی: جامعهشناسی، پدیدارشناسی، توماس لوکمان
