اندیشهورزان علوم انسانی؛ ایروینگ فیشر (1947-1867)
ایروینگ فیشر اقتصاددانی بود که شهرتش عمدتا ناشی از صورتبندی دوبارهی نظریهی مقداری پول بهجهت یافتن راهی برای ثباتبخشیدن به قیمتها بود. فیشر در اواخر عمر حامی یک نظام بانکداری مبتنی بر ذخیرهی 100 درصدی بود. نظریههای او عمدتا در کتابهای «سرشت سرمایه و درآمد» (1906)، «ثباتبخشی به دلار» (1906) و «پول 100 درصدی» (1936) شرح داده شدهاند.
بر اساس نظریهی مقداری پول، سطح قیمتها به حجم و سرعت گردش پول، حجم و سرعت سپردهی جاری و حجم معاملات بستگی دارد. قیمتها وقتی افزایش پیدا میکنند که یا مقدار پول (پول در گردش بهعلاوهی سپردهها) و یا سرعت [گردش] پول افزایش یابد، اما با افزایش حجمِ معاملات قیمتها کاهش پیدا میکنند. فرض فیشر این بود که سپردهها مضربی از پول در گردشاند و سرعت گردش پول و حجم معاملات ثابتاند. در کوتاهمدت، با تحقق اشتغال کامل در اقتصاد، عامل تعیین سطح قیمتها پول در گردش خواهد بود. این پیشنهاده به «خنثایی پول» نیز مشهور است: اگر مقدار پول دو برابر شود، سطح قیمتها نیز دو برابر میشود.
از این استدلال این نتیجه برمیآید که سطح قیمتها را میتوان با مهار پول در گردش مهار کرد. یک راه برای انجام این کار استقرار پول کاغذیای است که نتواند به طلا تبدیل شود. فیشر پیش از 1929، به این روش بدگمان بود، زیرا او تصور میکرد بیاعتمادی عمومی به پول کاغذی به سفتهبازی منجر میشود. او مدافع عرضهی پول کاغذیای بود که قابلتبدیل به مقداری طلا باشد، مقداری که نشانگر سطح ثابتی از قدرت خرید باشد. بدینسان، قدرت خرید دلار ثابت میماند.
پس از سقوط بازار بورس در 1929، فیشر رشد بدهیها را علت رکود قلمداد کرد. او میپنداشت که نوسانات در سپردهی دیداری علت اصلی نوسانات تجاری است. این بدان معناست که برنامههای ثباتبخشی پیشین دیگر معنا ندارند: حجم سپردههای جاری در مقایسه با حجم طلای پشتوانهشان چنان بالاست که تغییراتی اندک در قیمت طلا دیگر بر قدرت خرید تاثیر نمیگذارد. برنامهی جدید فیشر این بود که از همهی سپردهها با ذخایر 100 درصدی پشتیبانی شود، بدینسان قدرت خلقِ اعتبار بانکها به وقفه دچار میشد. این اقدام باعث جلوگیری از بحرانهای بانکی و ورشکستگی بانکها میشد. بدینسان هر دوی رونق و رکود تعدیل میگردید.
تحلیل فیشر مقیّد به این باور بود که چرخههای تجاری پدیدههای صرفا پولی هستند. استفادهی او از نظریهی مقداری پول یک کوشش پیشتازانه بود برای نظریهپردازی در خصوص ثباتبخشی به اقتصاد کلان. او در اقتصادسنجی و آمار اقتصادی نیز نوآوریهایی داشت.
منبع:
Calhoun, Craig (ed), Dictionary of the Social Sciences, Oxford University Press, 2002, p 166-7.
کلمات کلیدی: ایروینگ فیشر، اقتصاد، اندیشهورزان علوم انسانی، اقتصاددان
